نـُـبي

سالروز شهادت مصطفي مازح يادآور مرگ و نابودي سلمان رشديست. كسي كه با پيام جهاني حضرت امام، عملا به موجودي نابود شده تبديل گرديد.

با نگاهي به شيوه حركتهاي تهاجمي حضرت روح‌الله ديدگاه رسانه‌اي دقيقي را مي‌يابيم كه با استفاده از يك جمله عملا كار‌كرد‌ي جهاني داشته است. جملاتي همچون «‌آمريكا هيچ غلطي نمي‌تواند بكند» و يا «‌اسرائيل بايد از بين برود»، به راحتي علاوه بر اينكه ايدئولوژي و مسير انقلاب را مشخص مينمود نگاهي كاملا استراتژيك به آينده داشت.

به عنوان نمونه به بيانات شهيد بزرگوار سيد عباس موسوي و سخنراني‌هاي طوفاني سيد‌حسن نصر‌الله نگاهي مي‌اندازيم؛ چيزي خارج از تئوري روح‌الله درباره اسرائيل نمي‌يابيم.

شهيد سيد عباس موسوي: اسرائيل سقوط مي‌كند.

سيد‌حسن نصر‌الله: ما هيچ شهر و هيچ روستا و يا هيچ طويله‌اي را با نام اسرائيل به رسميت نمي‌شناسيم.

امام با نگاهي فراتر از زمان، هرگز در موضع انفعال قرار نگرفت و با بيان اين جملات، سالهاست كه آمريكا و رژيم اشغالگر قدس را در موضع انفعال قرار داده است و در ميدان عمل نيز آنها را دچار چالش شديد نموده است و نمونه اخير آن شكست مداوم طرح آمريكايي صلح خاورميانه و شكست مفتضحانه ارتش صهيونستي در جنگ 33روزه در لبنان است.

عنصر «تهاجم رسانه‌اي» مولفه‌اي است كه گاه از سوي مسئولين نظام به فراموشي سپرده مي‌شود و يا از سوي برخي عناصر بزدل، خود خواسته فراموش شده و يا اين تفكر مورد هجمه و انتقاد قرار مي‌گيرد.

با كمي شجاعت و مديريت دقيق و هوشمندي در عرصه رسانه، مي‌توان بهترين بهره را در نبرد رسانه و حركتهاي ژورناليستي از آن خود نمود و در آينده‌اي نزديك شاهد پيروزي در ميدانهاي ديگر بود. مواردي همچون عملكرد آمريكا و انگليس در عراق و افغانستان، افسانه هولوكاست و يا وقايعي دورتر همچون جنگ ويتنام، بمباران اتمي هيروشيما و ناكازاكي، جنگ بوسني و... مي‌تواند دستمايه حملات گسترده رسانه‌اي عليه دشمن به ظاهر قدرتمند باشد. دشمني كه زبوني و ناتواني خويش را در اين عرصه، در وقايعي همچون دستگيري ملوانان جاسوس در آبهاي خليج فارس، نشان داد.

به همين آساني و آسودگي فيلمسازي همچون ميركريمي از روي دست فيلمسازي ديگر كپي برمي‌دارد!

«به‌ همين سادگي» آخرين اثر رضا ميركريمي ست كه در فضايي مشابه فضاي «چهارشنبه سوري» اصغر فرهادي ساخته است. داستان با كمي تفاوت، شخصيتهايي مشابه و اضافه شدن المانهاي سطحي ديني مانند جانماز پهن شده و تفال به قرآن و... . شخصيت زن فيلم(طاهره) خصوصياتي شبيه شخصيت زن چهارشنبه سوري دارد و با وجود مشكلات فراواني كه البته از سوي فيلمساز مشكل قلمداد شده‌اند، پيش رو مي‌شود و در انتها در خانه مي‌ماند و منزل را ترك نمي‌كند و به قولي: «مي‌سوزد و مي‌سازد»! و اين مشكل تمام زنان ايراني ست! زيرا اگر شغلي در بيرون خانه نداشته باشند، فرزندانشان در جامعه سرشكسته‌اند!

ما در طول فيلم زحمات زن در امر خانه‌داري و بچه‌داري را مشاهده مي‌كنيم و حتي مي‌دانيم او به كلاس شعر مي‌رود و قبلا به كلاس نقاشي مي‌رفته اما علت ناراحتي دائمي او از زندگي كه از پلان آغازين فيلم با چهره خاص طاهره مشخص است را نمي‌فهميم و به همين دليل براي فرار احتمالي او از خانه با توجه به علاقه او به فرزندان و شوهرش، توجيهي نمي‌يابيم و براي مخاطب درك اين موقعيت در فيلمنامه و گفتگوها فضايي خلق نمي‌شود و اصولا در فيلمنامه از پيشينه شخصيتها خبري نيست و ديالوگها نيز بسيار سطحي و قابل حدسند .

شايد يكي از تفاوتهاي دو فيلم مذكور در ارائه لحظاتي طنزآلود در فيلم ميركريمي است كه به روند داستان كمك شاياني نمي‌كند.  

طراحي صحنه فيلم بشدت از چهارشنبه سوري تاثير گرفته و فضاي داخلي آپارتمان محل فيلمبرداري نيز مشابه انتخاب شده است و اين تاثير حتي در ميزانسن چيده شده در صحنه ها نيز مشاهده مي‌شود.

در انتها بايد گفت شايد پس از ديدن فيلم‌هايي مانند «زيرنورماه» و «خيلي دور- خيلي نزديك» توقع مخاطب از ميركريمي بالا رفته است اما ميركريمي نتوانسته خود را با درک مخاطب همراه كند. او براي نشاندادن جنبه‌هاي مذهبي زندگي در فيلم‌هايش –  كه ظاهرا از دغدغه هاي مهم او در هر فيلمي است - در هر گام سطحي‌تر نشان مي‌دهد و فيلمي مانند «زيرنورماه» در اين زمينه هنوز قويترين و قابل دفاع ترين كار در كارنامه سينمايي اوست.

 برا‌ي انتقال صحيح فرهنگ ديني به مخاطب از طريق رسانه‌، ايجاد فضاي مناسب، الزامي‌ست؛ اما سوال اينجاست كه آيا محيط تماشاي تلويزيون نيز مي­تواند چنين فضايي را ايجاد کند؟ متخصصان رسانه بر اين اعتقادند كه نمايش مراسم و آيين­هاي مذهبي در تلويزيون، مستلزم فراهم آمدن محيطي است که تقدس قابل قبولي بر آن حاکم باشد و روح مذهبي در فضاي آن احساس شود. براي خلق چنين فضايي، قواعد و ضوابط رفتاري ويژه­اي لازم است که معمولاً نه تنها به هنگام تماشاي برنامه­هاي تلويزيوني رعايت نمي­شود، در ايام محرم حسيني اين فضا بر جامعه و افراد آن مستولي مي‌شود و به‌همين جهت است كه منابر و مساجد و تكايا مخاطبيني سرحال و پاي كار مي‌يابند و از همين روست كه رسانه ملي نيز بايد با برنامه‌ريزي در اين زمينه و ايجاد ارتباط پايدار و مدون با مراكز علمي و حوزوي و ايجاد راهكار براي حضور محققين، علما و انديشمندان در حوزه‌هاي گوناگون فرهنگي، در عرصه هاي مختلف برنامه‌ريزي و مديريت رسانه ، طراحي و الگودهي به مديران رسانه و حتي حضور در حوزه اجراي پروژه‌هاي رسانه‌اي، از فضاي سالم ايجاد شده استفاده كرده و به انتقال مفاهيم اصيل اسلامي دست زند. اين مساله مي‌تواند آثار و برکات بسيار مفيدي براي فضاي فرهنگي جامعه داشته باشد كه بسياري از آنها بلند مدت و عميق خواهند بود؛ تاثيراتي همچون: دوري از مفاهيم خرافي و خرافه‌پرستي / دوري از مداحي‌گري افراطي/ نهادينه شدن روح انقلابي و ذلت گريزي در امت اسلامي / نهادينه شدن روح عدالت خواهانه و مطالبه گري در امت اسلامي / حفظ و تشديد روحيه ظلم ستيزي و مظلوم ياوري در جامعه اسلامي/ اشاعه ابعاد اجتماعي دين در جامعه و ترد نگاههاي فردي و صرفا اخلاقي به دين/ و...

ارزيابي نتايج كارها و پي‌گيري، فرايند توليد در رسانه، يكي از وظايف مهم مديريت رسانه مي‌باشد تا بتواند تلاش‌هاي صورت گرفته را با برنامه‌هاي پيش‌بيني شده و اهداف كلي نظام جمهوري اسلامي و فرآيند برنامه‌ريزي شده قبلي، مقايسه نمايد و از سويي، با در نظر گرفتن اشكالات و اعمال اصلاحات شايسته، در مواردي كه تلاش‌ها از اهداف فاصله گرفته‌اند، نظام رسانه ديني را در حالت نشاط و پويايي قرار دهد.

نظارت و ارزيابي انواع گوناگوني دارد از جمله نظارت دروني، پنهان و آشكار كه هر كدام از آنها با توجه به شرايط و گريزها، مي‌تواند مدير را در ارزيابي ياري رساند. از جمله ارزيابي‌هايي كه در جهت مهار نيروهاي انساني مي‌توانند كاربرد و تاثير بسزايي داشته باشد، روحيه ديني يا وجدان است كه در شمار نظارت‌هاي دروني قرار مي‌گيرد. البته اين نوع نظارت نيازمند فرهنگ‌سازي است كه با توجه به ماهيت ديني و درون‌گراي منابع انساني در تبليغ ديني و پالايش روشهاي آن، تا حدي اين نظارت موجود است.

به هر حال، مديريت رسانه در نظام ديني بايد با ايجاد واحدهاي نظارتي به ارزيابي بپردازد و در صورت نياز، اقدامات اصلاحي را شروع نمايد. رهبر معظم انقلاب در اين خصوص اين گونه سفارش مي‌نمايند: «امروز اين بي‌نظمي را بايستي با يك برنامه‌ريزي اولاً: دقيق و متقن و ثانياً نو به نو جبران كنيم. برادران طراح و برنامه‌ريز­ بايد بدانند امروز كه برنامه‌ريزي كردند، سال ديگر تجديد نظر كنند؛ نه اين كه خرابش كنند، بلكه تكميلش نمايند. بايد دستگاه‌هاي نظارتي بر برنامه‌ريزي وجود داشته باشد كه دايماً برنامه‌ها را زير ذره‌بين بگذارد و ببيند كجايش عيب دارد.»

خانه اول. اگر براي بيان نمونه درباره اوج ابتذال در ساخت برنامه‌هاي تلويزيوني،  نمونه‌اي پيدا نكرديد، به هيچ وجه نگران نباشيد! مي‌توانيد به تمام قسمت‌هاي سريال «چارخونه» استناد نماييد.

خانه دوم. اگر براي بي‌برنامه‌گي، بي‌توجهي و عدم درك صحيح اقتضائات رسانه تلويزيون، از سوي مديران آن و اسراف بودجه هنگفت در ساخت و توليد برنامه‌هاي تلويزيوني توسط آنها، باز هم نمونه‌اي نيافتيد، اين‌بار هم مي‌توانيد سريال «چارخونه» را مثال بياوريد.

خانه سوم. اگر به دنبال پاسخ به اين سوال هستيد كه مخاطب در ديدگاه مديران تلويزيون از چه جايگاه و ارزشي برخوردار است؟ و آيا اصولا برنامه براي مخاطب يك «دانشگاه عمومي» ساخته شده است و يا مخاطب ...؟، بدون لحظه‌اي تامل مي‌توانيد از سريال «چارخونه» نام ببريد.

از ديگر نكاتي كه در مديريت اجرا و اولويت‌شناسي بايد به آن توجه كامل داشت «كل نگري» است؛ زيرا هر اولويت‌بندي بدون آن به زنجيره‌اي گسسته، پاره پاره و ناكارآمد مي‌ماند، بنابراين بايد براي شناسايي جايگاه ارزشي و اجرايي امور، آنها را در مجموعه‌اي كلي و در سطحي پيوند خورده با ديگر مجموعه‌ها و كارها ديد و سپس به ارزش‌گذاري و اجرا پرداخت....

 چندي پيش از شبكه اول سيما مستندي با عنوان «ما آنجا بوديم» پخش شد كه ظاهرا كاري از نادر طالب‌زاده، براي اين شبكه بود. اين مستند، كه در كشور ايالات متحده آمريكا توليد شده بود، به موضوع 11سپتامبر، حواشي آن و نگاه دولتمردان و برخي از مردم آمريكا به اين واقعه، مي‌پرداخت.

اما خصوصيت جالب مستند «ما آنجا بوديم» در آن بود كه بعد از گذشت حدود هفت سال از واقعه 11سپتامبر، يك تيم مستند‌ساز ايراني با حضور در محل حادثه و مصاحبه با چند تن از شاهدان عيني واقعه، به اين مساله مي‌پرداخت. اين مساله اين امكان را به مستند‌ساز داده بود كه با نگاه خاص، خود به موضوع 11سپتامبر بپردازد و آنگونه كه درست مي‌انگارد، تصاوير را در پي هم قرار دهد تا هرچه بيشتر به حقيقت مورد نظر نزديك گردد...